Communicatie bij kleine zoogdieren
Op donderdag 14 februari vond de tweede voordracht plaats van het academiejaar 2001-2002 van de leerstoel ‘Dierenwelzijn & dierenrechten’. Het was een Engelstalige voordracht over communicatie bij kleine zoogdieren. Spreker was Dr. Mike Jordan, Animal Management Section, Sparsholt College, Hampshire, UK.
De term ‘kleine zoogdieren’ wordt in dierentuinen gebruikt voor de grote verzameling van knaagdieren, insecteneters, hazen, konijnen, springmuizen, vleermuizen, aardvarkens, gordeldieren, schubdieren en miereneters. Deze zeer diverse groep van zoogdieren, met zowel zeer bekende leden als dieren waar u wellicht nog nooit over gehoord heeft, gebruikt bijna elke vorm van communicatie die men zich kan inbeelden – vaak voor verrassende doeleinden. Deze voordracht bood de kans om iets meer te leren over communicatie in het dierenrijk en was ook een gelegenheid om nader kennis te maken met een fascinerende groep van dieren die slechts zelden het onderwerp vormt van een publieke voordracht. De groep zoogdieren bestaat voor drie vierden uit kleine zoogdieren: 43% uit knaagdieren, 19% uit vleermuizen en 6% uit insecteneters. Het is belangrijk het gedrag van deze dieren te kennen om ze goed te kunnen beschermen, beheren of onder controle te houden. Wanneer we over dierenbescherming spreken dan denken we aan bijvoorbeeld tijgers, olifanten en otters. Maar voor al die grote zoogdieren zijn er ongeveer 3 kleine zoogdieren die bedreigd zijn. Zo zijn bijvoorbeeld 10% van de primaten bedreigd maar is 29% van de knaagdieren bedreigd, stelt Dr. Jordan..
Zoals met de vorige voordrachten beperken we ons tot het vermelden van enkele punten uit de voordracht. We beperken ons hier tot de soorten communicatie die men terugvindt bij deze kleine zoogdieren
- Visuele communicatie: deze vorm van communicatie is sterk ontwikkeld bij de mens en wellicht is daaraan ook onze interesse te wijten voor kleurrijke vogels. Sommige dieren zien kleuren zoals ons, maar andere dieren zien enkel zwart-wit of een bepaald spectrum van kleuren. Zo ziet een eekhoorn vele tinten van bruin en groen, maar geen rood. De visuele communicatie is bij de meeste kleine zoogdieren van weinig belang
- Olfactorische communicatie: is zeer belangrijk voor de kleine zoogdieren. Wat wij, mensen doen met het zicht doen vele kleine zoogdieren op basis van geur. Zo wordt deze vorm van communicatie door kleine zoogdieren gebruikt voor herkennen van diersoorten, geslacht, de sexuele status, de groep waartoe men behoort en individuele herkenning binnen de groep. Geur wordt ook gebruikt voor terreinafbakening en sexaanduiding. Het is een soort signaal dat kan vergeleken worden met een geschreven boodschap bij mensen
- Auditorische communicatie: wij mensen horen maar bepaalde geluidsfrequenties. Voor ons kan uit buiten zéér stil zijn in de natuur, maar in werkelijkheid is er veel lawaai maar we horen het niet. Deze kleine zoogdieren werken op een andere frequentie. Veel woestijndieren hebben grote oren om extra goed alles te horen van gevaren. Zoals olifanten zeer veel lawaai kunnen maken op frequenties die wij horen, zijn er kleine zoogdieren die op een lagere of hogere frequentie (die wij niet horen) heel veel lawaai maken.
- Ultrasone communicatie: wordt bij vleermuizen gebruikt zowel als communicatiemiddel als sonar systeem. Zo kunnen zij klikken met de tong om geluidssignalen uit te zenden en het ontvangen van de echo. Dit kan gaan tot 200 maal per seconde. Bij deze soorten is het niet belangrijk of ze op elkaar gelijken maar op welke frequentie ze zitten voor herkenning van de soort.
- Tactile communicatie: is van zeer weinig belang bij de mens, maar zeer belangrijk bij nachtdieren en waterdieren. Deze bezitten een zeer grote densiteit van zenuwcellen op de snuit die te vergelijken is met de gevoeligheid van onze vingers maar dan 200 maal sterker ontwikkeld.
- Seimische communicatie: vibratie als herkenning binnen de eigen soort en tussen soorten en zelfs individuele herkenning. Deze vorm van communicatie wordt ook gebruikt om aan te duiden dat ze een roofdier gezien hebben. Zo wordt bvb footdrumming gebruikt voor waarschuwing van soortgenoten t.o.v. vijanden.
- Electro-magnetische communicatie: is weinig gekend tot nu toe maar komt bij sommige watersoorten voor.