OLIFANT NIET HAPPY IN DE ZOO ?
In het blad Science meldden onlangs biologen uit diverse landen dat olifanten in dierentuinen beduidend korter leven dan hun collega’s in het wild. Deze biologen berekenden de mediane leeftijd van de dieren in zoo’s en in het wild. In het Keniaanse wildpark Amboseli wordt de helft van de olifantkoeien 56* jaar of ouder. In Europese zoo’s is die mediane leeftijd 17 jaar. Bij de meest bedreigde diersoort, de Aziatische olifant, is de mediane leeftijd in dierentuinen 19 jaar tegen 42 jaar voor olifanten in een Birmese houtvesterij.
Sander Hoffman, curator zoogdieren bij de zoo van Antwerpen, (die uitsluitend Aziatische olifanten houdt), betwist de cijfers uit het artikel niet maar nuanceert ze wel. “Zo gaan de cijfers over de voorbije 60 jaar. Daar zitten dus nog de allereerste jaren bij, waarin olifanten in erbarmelijke omstandigheden werden gehouden en ze ’s nachts aan de ketting gingen. Tegenwoordig hebben olifanten ruime verblijven en krijgen ze aangepaste voer. Hadden de onderzoekers de gegevens over de jongste vijf jaar geanalyseerd, dan was hun uitkomst heel anders geweest. Drie van onze vier olifanten hier zijn ouder dan 30.” Nu streeft men ernaar om in zoo’s de olifanten te gaan huisvesten zoals in de natuur.
(Bron: De Standaard: 18/12/08)
NvdR: Het argument van Sander Hoffman snijdt wel degelijk hout. De gegevens voor de zoos zijn inderdaad niet allen afkomstig uit de recente manier van houden. Bovendien worden ze “longitudinaal” berekend, dwz door dieren vanaf de geboorte te volgen, en te noteren wanneer er een sterft. Sterfte bij de geboorte etc wordt zo exact meegerekend. De gegevens uit de natuur zijn daarentegen “transversaal” van aard, dwz dat op een bepaalde datum alle dieren geteld en de ouderdom bepaald wordt, en dat op die basis de mediaan wordt bepaald. Het kan niet anders omdat het niet mogelijk is de dieren vanaf de geboorte te volgen. Dit introduceert een sterke scheeftrekking (bias), die de hele studie ongeldig maakt. Dit is een typische fout, die bijdraagt tot het publiceren van “slechte wetenschap”. Het is belangrijk dat U weet dat 84% van wat in de meest gereputeerde wetenschappelijke bladen als Science, Nature en British Journal of Medicine verschijnt door dit soort fouten het papier niet waard is waarop het gedrukt is. Verder bevat 6 tot 8 % ernstige fouten, maar toch iets bruikbaars, dus slechts 6 tot 8% valt niet door de mand door dit soort fouten (wat nog altijd niet wil zeggen dat ze juist zijn. Voor andere tijdschriften, lager op de wetenschappelijke ladder, is de situatie erger. Voor wat U in de krant leest… gaat de betrouwbaarheid zeer snel naar nul. Laat U dus niet te gauw op stang jagen door een krantenbericht, blijf kritisch tegenover al wat indruist tegen gezond boerenverstand.
Deze studie werd geleid door Ross Club van de “Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals in England”. Dit pleit niet direct voor onpartijdigheid, laat staan voorkwaliteitsvol wetenschappelijk werk.
Een groot deel van het verschil wordt verklaard doordat 58% (voor de Aziatische olifant) van de jongen van eerste moeders vóór 1 jaar sterft, tegenover 17% voor deze bij Birmaanse werkolifanten. De studie vermeldt niet of dit met de jaren aan het verbeteren is. De werkolifanten zijn ook gepaard in gevangenschap. Zouden de zoos daar niet al lang eens hun licht zijn gaan opsteken? Of zou het verschil zijn dat werken gezond is? De zoo-olifanten zouden ondermeer wat te vet zijn. Laten we maar geen gedachten geven aan de vakbond. Straks verkopen ze recht op werk om gezondheidsredenen…
*: pittig detail. In De Standaard is de levensverwachting in de natuur 56 jaar, in Scientific American slechts 36 jaar. Typfoutje? Neen! De 36 jaar is de netto levensverwachting, de 56 jaar is die gecorrigeerd voor de olifanten die door mensen werden gedood (voor vlees, of gewoon omdat ze te talrijk worden). Helemaal juist is de vergelijking dus niet, want in de zoo wordt er nog geen olifant afgeschoten om een leeuw te voeren. In de natuurparken worden ook typisch de oudste dieren weggenomen om de groep gezond te houden, wat het grote verschil verklaart. In tegenstelling met De Standaard brengt Scientific American http://www.sciam.com/article.cfm?id=how-zoos-kill-elephants ook een tegenwoord van de dierentuinen, die een en ander in perspectief zet. Zeer veel dieren in de zoos zijn veel ouder dan het gemiddelde in de natuur.
De studie meent ook vast te stellen dat slechts 1 op 7 olifanten in het Verenigd Koninkrijk normaal kan gaan. Dat doet ons onmiddelijk denken aan het “Ministry of funny walks” uit de Monty Python reeks, maar in de natuur krijgt een dier dat moeite heeft om te lopen geen kans, in de zoo wel. Als ik de mensen rondom mij bekijk, kan ik er 90% normalen zien of 5%, naargelang ik mezelf, dan wel een Kim Gevaert of Tia Hellebaut als normaal beschouw. Ik zie veel mensen boven de 40 met rug, knie of andere klachten.